Kirish Nurghun aliy mekteplerge oxshashla merkiziy milletler uniwérsitéti uyghur-qazaq –qirghiz til –edebiyat fakoltétimu "newaiy tetqiqati" atliq bir ders tesis qilghanidi. Bu nöwet teshkil ménimu mushu sahede öz chami we imkaniche tirishchanliq körsitip emgek qilghan we qiliwatqanlarning biri sanap mezkur dersni manga teqsim qiptu. Teshkilge köp rexmet!Büyük uyghur mutepekküri elishir ibniy ghiyasiddin nawaiy ilim dunyasida 500 yildin buyan tetqiq qilinip kelmekte. Uning kimliki kishiligi eser – emgekliri we arzu – armanliri heqqide tom- tom kitaplar yézildi we yézilmaqta. Eger newaiy u qeder aliyjanap örnek insan bolmisa uning emgekliri u qeder qimmetlik eynek eserler bolmisa idi ilim ehli uninggha bu qeder ixlas qilmighan bolatti. Aliy mekteplerde "newaiy tetqiqati" dersining tesis qilinishi elmisaqtin buyanqi tunji ish emes. U peqet kona medriselirimizdiki " newaiy" atliq dersning köchürülmisi xalas. Démekchimenki biz bu bügünki "newaiy tetqiqati" dersini ötüsh. özleshtürüsh we ünüm qazinish jehetlerde kona medrislirimizdiki "newaiy " dersini bisip chüshelmisek. özimizning " tereqqiy qilip ketken " we "rawajlinip ketken" likimizdin lap urmisaq bolidu. Shu wejidin men : " nöwettiki (newaiy tetqiqati) dersimizde aldi bilen elishir newaiyning ( muhakimetul lugheteyn) . (ikki til toghruluq muhakime) namliq esirini bügünki künimizdiki (meariful lugheteyn –qosh tilliq maarip) emeliyiti bilen sélishturup tetqiq qilsaq deymen" déwidim ders anglawatqan oqughuchilirim birdek chawak chélip qizghin alqish yangratti qarighanda yaqti emisichu?! Mueyyen bir tetqiqat shu tetqiqatchi yashawatqan dewrning emeliyiti bilen birleshtürülmise sélishturulmisa uning héchbir ehmiyiti bolmaydu – de ! Shuning bilen "muhakimetul lugheteyn" din "meariful lugheteyn " giche dégen bu mawzu otturigha chiqti. "muhakimetul lugheteyn" dégen eser 15 – esirning 90 – yillirida erep-pars tilliri islam medeniyiti munberliri we ichiqlirining wastisi arqiliq uyghur – türk tilining sostawigha xuddi seldek éqip kiriwatqan chaghda. öz dewrining shiri atalghan büyük mutepekkür elishir newaiy teripidin yézip élan qilin'ghan. "qosh tilliq maarip " (meariful lugheteyn ) bolsa. 20 – esrning 70 – yillirida uyghur qatarliq milletlerning tili medeniyet – maarip saheside xenzu tili bilen yanmu yan algha ilgirlewatqan chaghda uyghur qatarliq az sanliq millettin bolghan oqughuchilargha xenzutili ügütidighan oqutquchi webashqa bilim ademliri teripidin otturgha qoyulghan. Kiyinche u tereqqiy qilip künimizdiki yash we hayati küchke ige pen_"qosh tilchiliq" ( 双诪媦 ) péni bolup shekillen'gen."muha kemmetul lughetiyn"digen eserning meqsiti öz zamanisidiki uyghur_türük tilining shu dewr otturda asyasning til we edebiyat sahesini kontirol qilwatqan pars tilidin hichbir qalghuchiliki yoq ,belki sözlük xezinisi ,'ipadilesh iqtidari we qollinish epchilliki qatarliq jehetlerde pars tilidin ewzel bir til ikenlikini pakit arqiliq ispatlap ,'alemge jakarlash idi."qosh tilliq maarip"tedbirining ghayisi bolsa memlikitimizdiki azsanliq milletlerning mew jud til _yiziqini ,shu jumlidin az digendimu 1500yildin buyan qollinip kilwatqan uyghur til yiziqi özsaheside ,junggo tupriqida dölet tili qilip qolliniwatqan xenzutili bilen teng barawer qollinilish imkanigha ige qilish we imkaniyet meydanini ebediy qoghdashtin ibaretki hergizmu uyghur til – yiziqini adaqqiy jehette yoqitip tashlash emes. Hergiz! Siz bu chüshenchimizge we yekün hökmimizge " jungxua xelq jumhuriyitidiki milletlerning hemmisi teng – barawerdur. Dölet herqaysi az sanliq milletlerning qanuniy hoquqigha we menpeetlirige kapaletlik qilidu: herqaysi milletlerning barawerlik ittipaqliq we öz ara yardemlishish munasiwetlirini qoghdaydu... Herqaysi milletler özlirining til – yiziqini qollinish we rawajlandurush erkinlikige ige " (qarang: "jungxua xelq jumhuriyitining asasiy qanuniy" ning 4 – madda xenzuche 10 – bet xelq neshriyati 1982 – yil neshri) dep belgilen'gen. "jungxua xelq jumhuriyitining asasiy qanuniy"ni. (37-madda: " milliy aptonomiyilik jaylarning aptonomiye organliri milliy maaripni öz aldigha rawajlanduridu sawatsizliqni tügitidu herxil mekteplerni achidu toqquz yilliq mejburiyet maaripini köp xil shekil bilen rawajlanduridu sharaiti we ihtiyajigha qarap aliy maaripni rawajlandurup az sanliq milletlerning ixtisasliq kespiy xadimlirini terbiyelep yétishtüridu... Az sanliq milletler oqughuchilirini qobul qilishni asas qilghan mektepler (siniplar) we bashqa maarip apparatlirining sharaiti yar béridighanliri az sanliq millet tillirida ders ötüshi kirek " ( qarang: " jungxua xelq jumhuriyitining milliy térritoriyilik aptonomiye qanuni" uyghurche 35-,36 - betler milletler neshriyati 2001-yil neshri) dep belgilen'gen " jungxua xelq jumhuriyitining milliy térritoriyilik aptonomiye qanuni"ni shundaqla "junggo.
Forex Groups - Tips on Trading
Related article:
http://karakuyash.blogspot.com/2007/09/muhakimetul-lugheteyndin-meariful.html
comments | Add comment | Report as Spam
|
